Nhà thờ Selim II

Nhà thờ Hồi giáo Selim II nằm ở thành phố Edirne, Thổ Nhĩ Kì. Thời điểm xây dựng từ năm 1569 – 1575. Nhà thờ được xây theo ý của Sultan Selim II và do kiến trúc sư Mimar Sinan thiết kế. Nó được Sinan coi là kiện tác của ông và là một trong những thành quả cao nhất của kiến trúc Hồi giáo. Ông khởi công xây dựng nhà thờ Hồi giáo Selim II lúc đã 80 tuổi.



Tuyệt tác của Sinan: Nhà thờ Hồi giáo cho vua Hồi
Selim II có 4 tháp, những tháp cao nhất trong đạo Hồi
và mái bát úp bán nguyệt chịu lực xô từ mái bát úp chính.


Nếu từ Hy Lạp đến Edirne người ta sẽ thấy một hình dáng độc đáo các mái bát úp và tháp ở giáo đường Hồi giáo nổi bật trên nền trời, trong đó áp đảo tất cả chính là nhà thờ Hồi giáo Selim II cùng 4 tháp. Nếu đến từ Istanbul người ta sẽ nhìn thấy nhà thờ Hồi giáo cách 10km, một điều tương tự như thánh đường ở châu Âu, với đường kính 31m, mái bát úp của nhà thờ sánh với mái bát úp của nhà thờ Hagia Sophia ở Istanbul, trong hàng ngàn năm vẫn được xem là nhà thờ lớn nhất thế giới.

Lực xô xuống là vấn đề quan trọng đối với mái bát úp khi mái có xu hướng mở rộng thêm. Ở Edirne 2 mái bát úp bán nguyệt đỡ lực xô, chủ yếu được chuyển xuống trực tiếp các trụ bổ tường. Giải quyết vấn đề kết cấu này được Sinan hoàn thiện trong lần đầu tiên ông xây dựng nhà thờ Hồi giáo cho Suleyman Chao thượng ở Istanbul.

Kết cấu cơ bản gồm các khối đá vôi theo tỷ lệ La Mã chỉ cắt ra bằng bụi cát được lặp lại ở Edirne. Nhưng Sinan có bước đột phá phi thường khi lấy đi các trụ bổ tường chính, thay thế những trụ này bằng 8 trụ có công dụng bổ tường, với các tháp tương ứng phía trên. Sinan cũng tự hào với 4 tháp - mỗi tháp cao đến 71m, vốn là tháp cao nhất trong đạo Hồi.

Trong khi chuẩn bị thi công, tác phong quân sự của Sinan thật vô giá. Từng loại vật liệu dùng để thi công phải được đặt hàng, sau đó tập kết, và cất vào kho theo thứ tự cần dùng đến. Đá phần lớn lấy ở địa phương nhưng cột đá cẩm thạch lấy từ khắp nơi trong đế quốc Ottoman. Cũng cần cửa chớp có chạm khắc, khung cửa sổ và nhiều chi tiết khác, cho đến lưới sắt và thanh căng đỡ vòm.

Tổng cộng nhân công phải huy động đến 20.000 người, cộng với số người giữ ngựa và dắt la. Đây là lý do giải thích tại sao có thể xây dựng công trình chỉ trong 6 năm.

Ngoại thất và nội thất

Bên ngoài nhà thờ Hồi giáo, một khoảng sân trong thoáng đã chiếm một diện tích bằng với nội thất. Vòm lớn theo truyền thống trước cửa ra vào đồ sộ có nhịp phát sinh từ việc chèn một đôi vòm nhỏ hơn mang các đĩa có câu đề khắc có thể hiểu là nhật nguyệt. Các dãy cột ở bên với kích thước ấn tượng và vòi nước rửa tay đặt ở giữa, khỏi phải thêm một mái bát úp là hoàn tất phần sân trong.

Với các lưới sắt được mạ vàng và đá cẩm thạch đánh bóng - đẹp nhất là sau mỗi cơn mưa - khoảng không gian lộ thiên chỉ có tầm nhìn xa qua các cửa ra vào ở 2 bên mới sánh được. Mặt bên của nhà thờ được đục sâu vào để tạo các bóng ở lối vào và trong những hốc tường có dạng vòm ở giữa - điều này quan trọng để đánh giá đúng phần nội thất, vốn là cuộc cách mạng trong kiến trúc Ottoman.

Sự độc đáo của nhà thờ không chỉ ở kích thước của tòa nhà mà còn ở cách tổ chức nội thất .



Toàn bộ không gian được tận dụng bằng cách gỡ bỏ các trụ bổ tường chính. Hành động này được tăng thêm bằng hiệu ứng bóng ở cao trình mặt đất do các cửa sổ đục lõm vào từ phía ngoài tạo ra nhằm làm giảm ánh sáng lọt vào các khu vực thấp hơn trong nội thất. Đạo và đời bị phân chia theo cách này - ban công kéo dài phía trên độ cao các hốc tường có nhiều cửa sổ lớn vẫn để cho luồng ánh sáng không bị trở ngại cũng như các tầng cửa sổ phía trên.


Lần đầu tiên một tấm sàn thật to để các thầy tu báo giờ cầu nguyện được đặt ngay trên dưới trung tâm mái bát úp, phía dưới sàn là một vòi phun tượng trưng cho sự sống cũng thật độc đáo. Tranh vẽ rất phong phú ở các cạnh của sàn này đều trong điều kiện hoàn hảo. Đá cẩm thạch trắng cao mimbar, để thuyết là trung tâm của mọi buổi cầu kinh vì nó biểu thị hướng của thánh địa Mecca.

Ở đây có các cửa sổ lớn để tạo ánh sáng trong nơi thiêng liêng, và sự hạn chế trang trí ở sảnh cầu nguyện nhường chỗ cho các vách phủ bằng hoa trên thiên đàng, sử dụng đầy đủ màu sắc từ các lò nung vôi ở Iznik với mức cao nhất. Ở nơi khác, ngoại trừ hành lang ngoài dành cho Vua Hồi, việc sử dụng gốm sứ bị hạn chế.

Ở các góc của các vòm bên đỡ ban công nhô ra, ngói uốn cong thật tỉ mỉ để lắp vừa các khoảng không gian không đều giống như bó hoa và phải làm cho nhà thiết kế ở xưởng vẽ trong cung đình thỏa mãn hoàn toàn.

Về đêm, nhiều ngọn nến bên cạnh mimbar được thắp sáng, khói bị hãm trong các mũ chụp bằng đồng tạo ra loại mực đen tốt nhất. Người ta đang hướng mặt về đại sảnh và trần nhà thấp đang lung linh ánh đèn dàu cắt đứt khu vực với một sự thiêng liêng vô hình. Tài liệu về chân móng của nhà thờ cho biết có 2 quan chức năng cản người khác đến đây để đào đất tìm dầu ôliu vào thời gian chưa có điện. Tài liệu còn ghi lại thầy tu báo giờ chính phải cưới một cô gái trẻ đẹp sao cho ông không bao giờ bị người khác quyến rũ.



Để đạt đến sự huy hoàng tột cùng của hành lang dành cho vua Hồi, một cầu thang rộng lắp vào vách dày dẫn đến một lối ra vào có lát gạch gốm dẫn vào căn phòng lộng lẫy với nhiều loại gạch gốm đẹp nhất - quân Nga đã lấy cắp 1 viên khi xâm lăng vào năm 1878, hiện nay vẫn còn ở trong Bảo tàng Hermitage ở St Peterburg. Gạch gốm xếp dần đến đỉnh cao nhất ở hốc tường nhỏ làm lối vào nơi bố trí mihrab. Đây là nơi nghỉ ngơi dành cho người cầu nguyện và sự kiêng cữ kéo dài đến 40 ngày. Không nhà cầm quyền nào có thể vắng mặt trong thời gian lâu như thế, 40 là con số ảo thuật vì thế ngày trở thành giờ.

Mimbar rất ấn tượng làm bằng gỗ đột phá khác của Sinan - thực chất vách tường là cửa chớp, vì thế một vua Hồi khi quỳ gối có thể cầu nguyện trực tiếp với thiên đàng. Đây là khoảnh khắc xúc cảm xưa nay chưa có kiến trúc sư nào đạt đến.


Trong nhà thờ Hồi giáo này, Sinan đã sử dụng một hệ thống đỡ hình bát giáp được hình thành thông qua tám chiếc cột khắc chạm trong một khung tường hình vuông. Bốn mái vòm bán tại mỗi góc của hình vuông đằng sau những hình cung xuất hiện từ những chiếc cột là những khu vực trung gian giữa những mái vòm lớn bao quanh ( đường kính 31.25m với mặt nghiêng hình cầu) và các bức tường.


Trong khi những nhà thờ Hồi giáo truyền thống bị hạn chế bởi nội thất phân đoạn thì những nỗ lực của Sinan ở Edirne là một kiến trúc có thể quan sát từ mọi vị trí trong nhà thờ. Bao quanh bởi bốn tháp hình bút chì cao nhất, nhà thờ Hồi giáo Selim II có một mái vòm lớn ở trên đỉnh. Xung quanh những phần còn lại của nhà thờ là những tiện nghi như : thư viện, trường học, bệnh viện, bếp ăn cho người nghèo, chợ, nghĩa trang ... Những nơi này được được sắp hàng quanh trục và nhóm lại nếu có thể. Ở phía trước của nhà thờ tráng lệ này là một sân vuông có diện tích ngang bằng với sân trong của nhà thờ.

Chức Vua Hồi kết thúc vào năm 1924 nhưng nhà thờ Hồi giáo vẫn phát triển như yếu tố quan trọng nhất bên ngoài Istanbul trong Thổ Nhĩ Kỳ hiện đại. Công trình được khảo sát trong thời gian gần đây và nhận thấy tình trạng vẫn còn rất tốt mặc dù quân đội Nga đã từng cướp phá trước đây. Không có kiến trúc sư nào, ngay cả học trò thâm niên của ông Mehmet Agha có thể sánh được với Sinan về tài năng và trí tưởng tượng. Bằng cách hoàn thiện thành tựu của Ottoman, Sinan biến nó không thể có người thừa kế sáng tạo trong cùng một truyền thống.

No comments:

Post a Comment